Türk Medeni Kanunu’na Göre Yasal Mirasçılar ve Miras Payları

Yasal miras payı, miras bırakan tarafından vasiyetname vb. işlemlerle aksi kararlaştırılmadığı sürece terekede kanunen hak sahibi olan yasal mirasçıların miras payını ifade etmektedir. Türk Medeni Kanunun “Miras Hukuku” isimli Üçüncü Kitabının “Mirasçılar” isimli birinci Kısmının “Yasal Mirasçılar” isimli birinci bölümünde yani 495 ile 501. Maddeleri arasında düzenlenmiştir.

Yasal Mirasçılar Ne Zaman Hak Sahibi Olur?

Türk Medeni Kanunu 599. Maddesindeki düzenlemeye göre: “Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar.” Yani yasal mirasçılar kural olarak herhangi bir işlem yapmalarına gerek olmaksızın miras bırakanın ölümü ile birlikte tereke üzerinde yasal miras payı oranında hak sahibi olurlar.

📌 Bilgi Notu: Yasal mirasçılar her ne kadar hak sahibi oldukları bu miras payı üzerinde tasarrufta bulunmak için intikal vb. işlemler yapmaları gerekse de bu işlemler kurucu nitelikteki hak sahipliğini etkileyen işlemler olmayıp sadece açıklayıcı nitelikteki idari işlemlerdir.

🔎 Yasal Mirasçılar Kimlerdir?

Yukarıda açıklandığı üzere yasal mirasçılar Türk Medeni Kanunun 495 ile 501. Maddeleri arasında düzenlenmiştir. Bu düzenlemeye göre yasal mirasçılar:

1. Altsoy (Mirasbırakanın çocukları veya çocukları vefat etmişse onların çocukları)
2. Sağ kalan eş
3. Anne ve Baba (Bunlar vefat etmişse altsoyları)
4. Büyük Anne ve Büyük Baba (Bunlar vefat etmişse altsoyları)
5. Evlatlık (Evlatlık vefat etmişse evlatlığın altsoyu)
6. Evlilik dışı doğmuş ve soybağı, tanıma ile mahkeme kararıyla kurulmuş olanlar (Bunlar vefat etmişse altsoyları)
7. Devlet

⛓ Yasal mirasçılar Nasıl Belirlenir? Zümre (Derece) Sistemi

Türk hukukunda yasal mirasçıları belirlerken “zümre (derece) sistemi” kullanılır. Üç farklı zümrede üç farklı mirasçı grubu belirlenmiştir. Bunların tamamı aynı anda mirasçı olamaz; aşağıda belirtildiği üzere aralarında hiyerarşik bir sistem mevcuttur. Yasal mevzuata göre zümreler şu şekilde oluşturulmuştur: 

🔸Birinci zümre: Miras bırakanın çocukları ve alt soyu,

🔸İkinci Zümre: Miras bırakanın ana ve babası ile onların alt soyu,

🔸Üçüncü Zümre: Miras bırakanın büyük anne ve büyük babası ile onların altsoyu

Sağ kalan eş kan hısmı olmadığı için onun yasal miras payı zümre sisteminden ayrı olarak düzenlenmiş olup aşağıda ayrı bir başlıkta incelenmiştir. Bu zümre sistemine göre miras bırakan vefat ettiğinde kimlerin yasal mirasçı olacağı şu şekilde belirlenir:

• Öncelikle murisin eşi ile birlikte 1. Zümre,
• 1. zümrede kimse yoksa murisin eşi ile birlikte 2. Zümre,
• 2. zümrede de kimse yoksa murisin eşi ile birlikte 3. Zümre mirasçı olur.

Bu sıralamadan anlaşıldığı üzere 1. zümrede mirasçı var ise 2. zümredekilere miras düşmez. Ayrıca murisin eşi olmasa da zümre sıralaması aynı şekildedir.

Örnek: Miras bırakan vefat ettiğinde geriye eşi (E), çocuğu (Ç) ve annesi (A) kalmış olsun. Bu durumda sağ kalan eş (E) zümre dışı mirasçı, çocuk (Ç) 1. zümre mirasçı, anne (A) ise 2. zümre mirasçı konumundadır. Zümre sistemine göre birinci zümrede mirasçı olduğunda ikinci zümreye miras kalmayacağı için somut olayda yasal mirasçılar: Eş (E) ve Çocuk (Ç) olacaktır.

Miras Payları ve Oranları Nasıl Belirlenir?

Zümre sistemine göre hangi mirasçılara miras kalacağı tespit edildikten sonra bakmamız gereken ikinci kısım bu mirasçıların miras payı oranlarıdır. Miras payı oranları, Türk Medeni Kanunu 495 ile 501 maddeleri arasında düzenlenmiştir. Aşağıda bu maddeleri ayrı ayrı değerlendireceğiz.

📜 Veraset ilamı (Mirasçılık Belgesi)

Kişilerin kendi yasal miras paylarını tek tek hesaplamasına gerek yoktur, bunu mirasçılar adına Noterler veya Sulh Hukuk Mahkemeleri yapar. Miras bırakan vefat ettiğinde yakınları, yasal mirasçıların ve miras paylarının belirlenmesi için Noterden veya Sulh Hukuk Mahkemesinden mirasçılık belgesi (veraset ilamı) alır.

📚 Faydalı Kaynak: Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) hakkında ayrıntılı bilgi almak, örnek mirasçılık belgesi incelemek ve Word/PDF formatında mirasçılık belgesi talep dilekçesi örneğine ulaşmak için “Mirasçılık Belgesi (Veraset İlamı) Nedir ve Nasıl Alınır?” başlıklı yazıyı inceleyebilirsiniz.

🔶 Sağ Kalan Eşin Yasal Miras Payı Oranı Nedir?

Sağ kalan eşin yasal miras payı hangi zümredeki mirasçılarla birlikte olduğuna göre ayrı ayrı düzenlenmiştir. Türk Medeni Kanununun 499. maddesindeki ilgili düzenlemelere göre oluşturulan örnek tablo aşağıda paylaşılmıştır. Tabloda, sağ kalan eşin evlilik birliğinin ölümle sona ermesi halinde alacak hakkının olma ihtimali de değerlendirilmiştir.

1. Sağ kalan eşin evlilik birliğinin sona ermesinden kaynaklı alacak hakkı

Miras paylaşımı sırasında genellikle sağ kalan eşin miras payı eksik hesaplanmaktadır. Bunun nedeni ise eşlerin evlilik birliğinden kaynaklı sahip olduğu hakların dikkate alınmamasıdır.

Edinilmiş mallara katılma rejimi: Türk Medeni Kanunu’ndaki mal rejimine ilişkin yasal düzenleme gereği eşler özellikle farklı bir seçimde bulunmamışsa 01.01.2002 tarihinden sonra edinilen mallarda eşler yarı yarıya (%50 oranında) hak sahibidir. Eşlerden birisinin çalışıp çalışmaması ve edinilen mala maddi bir katkısının olup olmaması da önemli değildir.

Mal rejiminin tasfiyesi (mal paylaşımı): Evliliğin ölümle, boşanmayla veya kanundaki diğer nedenlerle sona ermesi durumunda mal paylaşımı (mal rejiminin tasfiyesi) gündeme gelir. Bu mal paylaşımı, mirasçıların anlaşması ile yapılabileceği gibi anlaşma olmazsa Aile Mahkemesinde açılacak olan mal rejiminin tasfiyesi davasıyla da olabilir.

Sağ kalan eşin yasal miras payına etkisi: 01.01.2002 tarihinden sonra edinilmiş olup da vefat eden eş adına kayıtlı olunan mallarda öncelikle eşin %50 oranındaki katılma payı alacağı düşülmeli daha sonrasında ise kalan miktardan (%50’den) TMK 499 kapsamındaki miras payı ödenmelidir. Bu şekilde sağ kalan eşin mirasa konu mallardan alacağı hak %25’den %62,5’e kadar çıkabilir.

📌 Bilgi Notu: Bu hak sağ kalan eş tarafından talep edilmediği sürece intikal süreçlerinde resen dikkate alınmaz.

2. Boşanan eşlerin birbirine mirasçı olamaması

Taraflar boşandıktan sonra aralarında herhangi bir hısımlık kalmadığı için birbirlerine mirasçı olmazlar. Boşanma davası devam ederken eşlerden birisi vefat ettiğinde henüz ortada kesin bir karar olmadığı için sağ kalan eş mirasçı olmaya devam eder. Ancak boşanma sürecinde sağ kalan eş kusurlu ise ve ölenin mirasçıları boşanma davasına bu nedenle devam ederek kusuru ispatlar ise sağ kalan eşin mirasçılık hakkı ortadan kaldırılabilir.

🔶 Çocukların ve Altsoyun Yasal Miras Payı Oranı Nedir?

Çocukların yasal miras payı oranı; anne sağ ise mirasın dörtte üçü (3/4), eğer anne sağ değil ise mirasın tamamıdır. Bu miras birden fazla çocuk varsa eşit olarak paylaştırılır (TMK 495/2). Burada sadece “çocuk” değil aynı zamanda “altsoy” kavramının tercih edilme nedeni; bir çocuğun vefatı durumunda, kendi çocuklarının (torunların) halefiyet ilkesi gereği onun yerini almasıdır.

Örnek: Vefat eden babanın ardından mirasçı olarak eşi ve iki çocuğu kalmışsa, paylaşım şu şekilde yapılır: Sağ kalan eş 1/4 pay alırken, mirasın geri kalan 3/4’lük kısmı iki çocuk arasında eşit şekilde paylaştırılır. Bu durumda her bir çocuğun miras payı 3/8 olur.

Torunların yasal miras payı oranı nedir?

Eğer miras bırakanın çocuğu hayattaysa, miras o çocukta kalır ve toruna geçmez. Ancak çocuk, miras bırakandan önce vefat etmişse, o çocuğa düşecek olan pay kendi çocuklarına (yani miras bırakanın torunlarına) geçer.

Örnek: İki çocuğu (A ve B) bulunan bir murisin vefatı durumunda, miras normalde yarı yarıya paylaşılır. Ancak çocuklardan A’nın daha önce vefat etmiş olduğu ve geriye iki çocuğunun (C ve D) kaldığı bir senaryoda; A’ya düşecek olan 1/2 pay, kendi çocukları arasında eşit bölünür. Bu durumda hayattaki çocuk B’nin payı 1/2 olarak kalırken; torunlar C ve D, ebeveynlerinin yerini alarak 1/4’er oranında miras payı sahibi olurlar.

🔶 Anne ve Babanın Yasal Miras Payı Oranı Nedir?

Miras bırakanın birinci zümre mirasçısı (çocuğu veya altsoyu) yoksa bu durumda ikinci zümrenin mirasçılığı gündeme gelir. İkinci zümre mirasçıları, murisin anne ve babası ile onların altsoylarıdır. Bu durumda miras paylaşımı, sağ kalan eşin varlığına göre şu şekilde yapılır: Sağ kalan eş varsa, mirasın 1/2‘sini alır; kalan 1/2‘lik kısım ise anne ve baba arasında eşit olarak paylaştırılır. Eğer sağ kalan eş yoksa, mirasın tamamı anne ve babaya kalır.

Kardeşlerin yasal miras payı oranı nedir?

Miras hukukunda kardeşler, ikinci zümre mirasçısıdır ve ancak anne veya babanın hayatta olmadığı durumlarda mirasçı olabilirler. Eğer miras bırakanın anne veya babası kendisinden önce vefat etmişse, halefiyet (yerini alma) ilkesi gereği onların yerini kendi altsoyları, yani miras bırakanın kardeşleri alır. Kardeşlerin mirasçı olduğu durumda paylaşım şu şekilde yapılır:

• Sağ kalan eş varsa: Mirasın 1/2’si eşe kalır. Kalan 1/2’lik pay, anne ve baba yerine onların çocukları olan kardeşlere eşit olarak paylaştırılır.
• Sağ kalan eş yoksa: Mirasın tamamı (%100) kardeşler arasında eşit olarak bölüştürülür.
• Önemli detay: Eğer kardeşlerden biri de vefat etmişse, ona düşecek pay bu kez onun çocuklarına (yani miras bırakanın yeğenlerine) geçer.

🔶 Büyük Anne ve Büyük Babanın Yasal Miras Payı Nedir?

Miras bırakanın 1. zümre (altsoy) ve 2. zümre (anne, baba ve onların altsoyu) mirasçısı yoksa bu durumda 3. zümrenin mirasçılığı gündeme gelir. Üçüncü zümre mirasçıları, murisin büyük anne ve büyük babası ile onların altsoylarıdır. Bu durumda miras paylaşımı, sağ kalan eşin varlığına göre şu şekilde yapılır:

• Sağ kalan eş varsa: Eşin miras payı bu zümre ile birlikte 3/4 olur. Geriye kalan 1/4‘lük kısım büyükanne ve büyükbaba arasında eşit olarak paylaştırılır.
• Sağ kalan eş yoksa: Mirasın tamamı (%100) büyükanne ve büyükbaba arasında, onlar vefat etmişlerse altsoyları arasında paylaştırılır.

📌 Bilgi Notu: Miras bırakanın eşi yoksa ve aynı zamanda 3. zümreden dahi herhangi bir mirasçısı yoksa bu durumda mirasın tamamı devlete geçer.

1. Amca, hala, dayı ve teyzenin mirasçılık hakları

Miras hukukunda amca, hala, dayı ve teyze, miras bırakanın üçüncü zümre mirasçılarıdır. Bu kişilerin mirasçı olabilmesi için birinci ve ikinci zümrede hiçbir mirasçının (çocuklar, torunlar, anne, baba, kardeşler vb.) bulunmaması gerekir. Bu durumda miras paylaşımı, sağ kalan eşin varlığına göre şu şekilde yapılır:

• Sağ kalan eş varsa: Sağ kalan eş varsa, mirasın 3/4‘ünü alır. Kalan 1/4‘lük pay ise sağ olan amca, hala, dayı ve teyzeler arasında bölüştürülür.
• Sağ kalan eş yoksa: Mirasın tamamı (%100), miras bırakanın büyükanne ve büyükbabalarına (köklere) eşit olarak dağıtılır. Eğer bu kişiler vefat etmişse, onlara düşen paylar kendi altsoyları olan amca, hala, dayı ve teyzeye geçer.

2. Kuzenlerin mirasçılığı (Kuzenler miras alabilir mi?)

Kuzenler; amca, hala, dayı veya teyzenin çocukları olarak 3. zümre içerisinde yer alırlar. Kuzenlerin mirasçılığı miras bırakanın sağ kalan eşinin olup olmamasına bağlıdır. Bu durumda miras paylaşımı, sağ kalan eşin varlığına göre şu şekilde yapılır:

• Sağ kalan eş varsa: TMK 499/3 maddesi uyarınca, mirasçılık hakkı büyükanne ve büyükbabalar ile onların çocukları (amca, hala, dayı, teyze) ile sınırlıdır. Kuzenler mirasçı olamaz.
• Sağ kalan eş yoksa: Mirasın tamamı (%100), miras bırakanın büyükanne ve büyükbabalarına (köklere) eşit olarak dağıtılır. Eğer bu kişiler vefat etmişse, onlara düşen paylar kendi altsoyları olan amca, hala, dayı ve teyzeye geçer. Bu kişiler de vefat etmişse kuzenlere geçer. Bu durum halefiyet ilkesi kapsamında devam eder.

🔶 Mirasın Devlete Kalması

Devletin yasal mirasçılığı, başka bir deyişle mirasın devlete kalması Türk Medeni Kanunun farklı maddelerinde farklı durumlar için düzenlenmiş bir yedek hükümdür. İlgili düzenlemeler şu şekildedir:

• Türk Medeni Kanunu 582. Maddesi: “Mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirası Devlete geçer”
• Türk Medeni Kanunu 588/2 maddesi: “Gaiplik kararı verilebilmesi için gerekli ilân süresinde hiçbir hak sahibi ortaya çıkmazsa, aksine hüküm bulunmadıkça, gaibin mirası Devlete geçer.”
• Türk Medeni Kanunu 594. maddesi: “Mirasbırakanın mirasçısı bulunup bulunmadığı veya mirasçıların tamamı bilinmiyorsa, sulh hâkimi uygun araçlarla ve bir ay ara ile iki defa ilân yapıp hak sahiplerini son ilândan başlayarak en geç bir yıl içinde mirasçılık sıfatlarını bildirmeye çağırır. İlân süresinde kimse başvurmazsa ve sulh hâkimi de hiçbir mirasçı tespit edememişse, miras sebebiyle istihkak davası açma hakkı saklı kalmak üzere miras Devlete geçer.”

❓ Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Yasal mirasçılar ve miras payı oranları konusunda sıkça sorulan soruları ve cevaplarını sizler için derledik.